Skip to main content

HLANLAI ZANNIAT LE FALAM THU BRITISH RECORD HMANGIN


HLANLAI ZANNIAT LE FALAM THU BRITISH RECORD HMANGIN

Falam Identity hmang in hlanlai pah Zanniat ciah mi bang lo in cang ruai hnak ii.
Cangkheng rel in Zanniat mi heh Falam mi i lo ii.
1810s kum dung ah Falam in Zanniat ram sim ai, cetan Zanniatram heh Falam ukhnak hnia ah Sal/Slave in umh in, zonzai farah in Falam hnen ah Siah le Lukhawng pe kuul in mi bang lo in nung miphun in Zanniat mi cang ii.

Falam te in Zanniatram uk maan Zanniat mi heh Falam mi in cang lo.
Zanniat ihnak ngaingai tu Falam te ai Sal (Slave) ii. Cia thu heh Chin Hills Vol-1 ai Page 147-148 songah ah British te in hetin ngan ii.

"The Tashons (Falam/Taisun) as usual proceeded with deliberation: they collected the Yahows (Zahau), the Whenohs (Hualngo), and all the Shunklas (Sunthla), and crossing the river, overran and utterly laid waste the whole rebel tract. Only those who fled into Burma evaded death or slavery."

"The result of the rebellion was very disastrous to the Torrs (Zanniat) and their allies. They are now slaves of Falam, and have to carry from the plains of Burma all the salt and rice which may be required by that village, not only for its own consumption, but also for sale to the Yahows and the outlying villages. The Tashons do their utmost to discourage free trade with the plains, as they wish to keep the salt trade in their own hands. The trade is very profitable as the Tashons get the salt brought up from the plains without cost and sell it at a fabulous price to the more distant and ignorant villages. The following are the villages which have to carry salt free of cooly hire from Burma to Falam :— Tawyan (four villages)."

He san ah Mirang te hnenah laivum ah Zanniat miphun umh tihnak rel vek lo ai, Torr miphun in rel sah ii. Inapui Zanniat tluanthu kin sik fangin cia thu heh Falam in Zanniatram sim thu i hlen ii.

Falam sal ah Zaniatram cang lio ai, Zanniatram in Falam hnen ah Ci/Salt le Faang/Rice phur sah kuul, Zanniatram in phur sah hnak ci le faang te ciah Falam/Taisun in Zahau le a hiang ai khua dangdang hnen ah zuar sin de ti tian in British te in nganhnak hmu thil ii sing. British te in ngan ta lo selai ling tuh lo kin cang ii.


Falam hnen ah Ci phur sah khua te tu (British te nganhnak sikin), Mirang te lingdan in nganhnak khua hming te ii.
1) Noran
2) Kawa
3) Lumte
4) Yanli
5) Sanng Kwa
6) Vanyin
7) Lowson
8 ) Kun Yin
9) Shim Sing
10) Yote



Mah history ling lo ai, mi te daihdan le relhnak lungkhim bengbo ciah ruat kuul.

Falam hnen ah Siah le Lukhawng pe kuulhnak Lumbang miuk Liang Awng le a tesinfa te in tawng hnak in Falam hnia in nuam niuniu luat awng ii. Cetin Lumbang miuk in Falam heh British te hnen ah thu rel maanin an lo in Lumbang miuk rin tur ding ruai in thi lio awng zo ii.

Burma ram ding tuhin Panglong Agreement signtu lakah Zanniat pa Pu Hlur Hmung tel napui tunnia tian chawimawi hnak umh lo ii.

Panglong Agreement sign maan Kawl sal ah kin cang, ti lam sawn in Politics laar sawn ii.
CNO/Falam politics dung ah buai kuul lo ii.

Chin huap Politics sawn ah kontin kin khangso tuh tihnak sawn kin thuruatdan kin laivum thuruatdan khangso kuul sawn ii.

Zanniat History rel fangin lungsia thinhnawm kuul ze ii. Kin pupa te in Falam te lau maan reel ngam de lo.

Zanniat mi tu mi thawn buai hiam lo, rem niu in umh hiam pawl ii sing.

Zanniatram heh Falam in sim thu Chin Hill Vol-1 ah hetin ngan ii.

Falam hnen ah Ci phur sah kuul ai, Falam te ai lo vai sah tio kul, kum siar Laaifaang (millet) bawm 1 inn 1 in pe tio khua te tu:
1) Lomban (Lumbang)
2) Pate (Parte)
3) Lunhaw (Lunghawh)
4) Kolai (Khualai)
5) Lati

Kin san ah siik fangin Zanniatmi te thinlung ah mi te puai bawn lekhaw mi rong suangah tu, fatu per tu, mi te ang ruaitu, mi hmai ah laam show-tu dung in kin cang sio de. Cia heh hlanlai pah kin hisotry ah cetin i awng maan ii.

Falam hua nga sing ti lo ii sing. Mah inhnak dinhmun lingthiam tuh, khangsohnak ruat tuh, Chin le Burma huap in tel thiam tuh, cia thupui sawn ii.

Falam hua nga sing ti lo ii sing. Mah inhnak dinhmun lingthiam tuh, khangsohnak ruat tuh, Chin le Burma huap in tel thiam tuh, cia thupui sawn ii.

Comments

Popular posts from this blog

TUNTENG KAWLRAM POLITICS RUATLANGIN

Aung San in Burma ram ding tuhin Chin, Kachin le Shan miphun te sawm in Panglong Agreement ciah 1947 kum ah sign tlang ii. Cia ben, rampum huap Election nai ai, Aung San in konghoihnak party AFPFL (Anti- Fascist People's Freedom League) in nehhnak co ai, ramuk tuh dan Danhampui (Costitution) thar bawn tlang ii. Aung San tu 1947 July hla ah mah le cabinet pervo nai veksen tluk ciah rek tuar lio ii. Aung San umh lo hnua 1948 kum January 4 nia ah Burma ram independent ngah ai, Aung San in bawnhnak Danhampui ciah hmang cih ai, ciah heh 1947 Constitution tiin ko ii. General Ne Win in 1962 kum ah ralkap hmangin dinglai cozah lon lio ai, 1947 Constitution ciah lon lio ii. Cie pah Ne Win in cozah thar Revolutionary Council ding ai, cia hmangin kum 12 Kawlram uk ii. Kum 12 cetin uk hnua ah Ne Win in 1973 kum ah amah daihdan in rampum huap lungkhimhnak bawn ai, cia lungkhimhnak in 1974 kum ah cozah thar BSPP (Burma Socialist Programme Party) ding ai, cia party hmangin Ne Win in Kawlram pehzo...

Pawlkom naper kin cak thil lo hnak Zanniat dinhmun

Zanniat movement heh kin san ah a thar in nung pan lai ii. Tunhlan ah Zanniat tidun lo in Khua hming cawi in konghoi de ii. Lumbang mi, Locom mi tiin, cetan Falam mi tidun in hlanta upa le konghoitu te in kin hoidan ii. Kin san ah tu mah ihnak miphun dinhmun in konghoi kin kul, mah miphun in naihnak ram huap in Chin ah veksen thawn camran in tel kin kuul tihnak fehpui caan ii hang. Min Aung Hlaing in ralkapdan in Kawlram uk pan pah in mah miphun le ram huap in ram humhim kuul dinhmun kin hleng ii hang. Miphun in dinhnak ram veksen kom in dinhnak Chinram/ Chinland ding kin kuul dinhmun ii. Cia heh Union tiin khai ko ai, Federal State tiin khai ko ii. Zanniat in miphun le ram ca konghoihnak ah mi thawn camran in ding pan ve hang sing. Hlanlai pah Zanniatram huap in konghoidunhnak umh awng lo kin i maanin pawlkom in naperdan thiam lo hnak tam ngai nai ii sing. Zanniat in ralkap (CDF-Zanniatram) ding hang. Zanniatram huap in kilkhawl dunhnak pawlkom ding kuul maanin ZAB (Zannia...

NINGHIO KUUL

NINGHIO KUUL Zanniat mi khangthar niunawn te hmu fangin konghoitu nailo tuu rual bang ii sing. Zanniat mi heh kin ninghio kuul roh. 1948 kum an Burma ram ding hnua i uham tian, 2020 kum lam tian in Zanniat tihnak miphun heh Zanniatram ah konghoi dunhnak pawlkom nai lo ii. Kin san tian ai kin ling thilhnak tu Bawhlung pawlkom ii, cia rin Run-hlang Bawhlung Pawlkom (RBP) ii. Cia hlan lam ah Run-hlang Siatton in ding awng ti ii. Run-hlang in huap lo hnak te  Lumbang khua tlang lam ciah Sakta ti ii. Sakta le Hlangta tiin kin san tian in remdun lo hnak thu nai bial ii. Zanniat miphun po hmun khua le ram, Zanniatram tu Zanniat hming in ding hnak, Zanniat hming in konghoi dun hnak pawlkom le committee pakhat niu rin umh lo ii. Kum 70 luan lam tian in Zanniat hming in konghoi dunhnak, thu rel tlang thilhnak zai khai umh lo. Mah khua niuniu in ding sio ai, khua khat le khua khat zuamdunhnak, cozah lam thil ti ben deuh te in amahte khua hrang ian ruat in thil bawn thu te za pha t...